Cross Island

Na liczącej ponad 300 mil drodze z Kaktovik do Point Barrow nie ma żadnego portu. Miejsc do kotwiczenia trzeba szukać w płytkich lagunach i przy bezludnych wyspach rozrzuconych wzdłuż wybrzeża.

Tego dnia nie chcieliśmy płynąć w nocy przez pole lodowe. Wybraliśmy małą wyspę, szeroką na kilkadziesiąt metrów i długą na dwie mile, zakrzywioną w łuk, wewnątrz którego była osłonięta zatoka. Mapa mówiła o dobrym kotwicowisku. Zaznaczona była tylko jedna chata, choć pewnie opuszczona, jak w wielu takich miejscach.

Pod brzeg wpływaliśmy w gęstej mgle, zapadał zmrok. Byliśmy już blisko, kiedy spostrzegliśmy światło na wyspie. Niedługo potem rzucaliśmy kotwicę, a z mgły wyłoniły się zabudowania i sylwetki ludzi, którzy zauważyli nasze przypłynięcie, widocznie zaskoczonych widokiem naszego jachtu. Nie oczekiwałem, że kogokolwiek tutaj spotkamy, wyspa jest daleko od jakiejkolwiek cywilizacji, położona w trudno dostępnym miejscu.

Schodzimy z pontonu na piaszczysty brzeg. Uściski rąk, Maniksaq, Vernon, Ruth, Eric, w większości młodzi ludzie.

"We are whalers". Wielorybnicy

Okazuje się, że Cross Island jest letnią bazą do polowań na wieloryby. Na wyspie jest dwadzieścia kilka osób, niemal sami mężczyźni. Przypływają tu co rok, na kilka tygodni, na przełomie sierpnia i września. Nuiqsut, ich wioska jest oddalona o blisko 100 mil, leży na stałym lądzie Alaski. Ich społeczność ma pozwolenia na odłowienie czterech wielorybów rocznie. Jest to część tradycji. Zdobyte mięso jest dzielone na wszystkich mieszkańców wioski. Jest spożywane przez zimę i na specjalne okazje, święto dziękczynienia, Boże Narodzenie. W tym sezonie jest za dużo lodu, dlatego nie udało im się jeszcze nic złapać.

Na Cross Island wielorybnicy mieszkają w kilku barakach. Zaplecze jest dobrze przygotowane, sporo sprzętu, kilka małych łodzi. Zaopatrzenie jest zabierane z Nuiqsut, trudno jest o wodę do picia, "jest tutaj cenniejsza niż złoto".

Wyspa tonie w gęstej mgle, co sprawia, że otoczenie wygląda niesamowicie. Wąski pas piasku, na nim kilka baraków, dalej cmentarzysko wielorybów, zaraz obok niemal niewidoczna w ciemnościach sylwetka "Starego". Na piasku przed bazą leży skóra niedźwiedzia, jeszcze cała we krwi. Został zastrzelony poprzedniej nocy, kilkadziesiąt metrów od zabudowań. Na wyspie w tej chwili są jeszcze dwa, dlatego nikt w nocy nie odchodzi od bazy nawet na kilkanaście metrów.

"Dziś ja pełnie wachtę, obserwuję czy żaden z nich nie zbliża się do obozu" - Eric, zapalony myśliwy z pasją opowiada o cyklu polowań, przygotowaniach, życiu z niedźwiedziami polarnymi. Ma iskrę w oku - "Niedźwiedzie są bardzo sprytne, potrafią udawać zdechłe, wyszukać chore wieloryby i z nimi walczyć. Do nas przychodzą z morza od zachodniej strony. Najczęściej są najpierw przy baraku młodych. Niedawno musieli siłować się z niedźwiedziem by nie wywarzył drzwi. Obecność niedźwiedzi jest tutaj czymś normalnym, nikt nie odchodzi na więcej niż więcej niż kilka metrów bez broni."

Ekipa wielorybników na Cross Island składa się z czterech załóg. Każda z nich ma swojego kapitana, który cieszy się dużym szacunkiem. Jeśli polowanie się uda, dzień powrotu do Nuiqsut, rodzimej wioski, jest wielkim świętem. Na domach wywieszane są flagi załogi, która upolowała wieloryba. Mięso jest przygotowywane dla wszystkich mieszkańców, a pozostała część jest starannie przygotowywana na resztę roku.

Co mnie uderzyło, to duma z jaką wszyscy, z którymi rozmawiałem, gdy opowiadali o swoim życiu, o tradycji wielorybniczej, społeczności w której żyją. Właściwie pierwszy raz od czasu, kiedy trafiliśmy na Grenlandię, widziałem ludzi, autentycznie dumnych ze sposobu, w jaki żyją.

"Nic się nie marnuje z wieloryba, mięso jest równo dzielone na wioskę" - Ruth, starszy kapitan dziwi się, kiedy pytamy czy mięso jest sprzedawane - "Nigdy tego nie zrobiliśmy, to nasza tradycja".

Jedna stopa długości wieloryba to około tona mięsa. Największy złapany tutaj "bow-head whale" miał 56 stóp, największy na Alasce, upolowany w Barrow kilka lat temu - 74 stopy.

Odkąd skończyła się era komercyjnego odławiania na wielką skalę, ich populacja wciąż wzrasta, ale teraz wieloryby odstrasza ruch barek i przemysł wydobywczy u wybrzeży Alaski.

Jemy wspólnie śniadanie, przez okno widać nasze dwa jachty stojące na kotwicach zaraz przy brzegu. Płatki owsiane, kawa z mlekiem (czego u nas brakuje), owoce z puszki, boczek, gra radio z prognozą, na ścianie mapa z zaznaczonymi pozycjami łapanych wielorybów.

Abe, major Nuiqsut, zadowolony pokazuje swoje spodnie z futra niedźwiedzia, którego sam ustrzelił. "Są całkowicie wodoodporne i bardzo ciepłe, wytrzymują wiele lat. Są lepsze od tych z Karibu, bo tamte wystarczają tylko na 3 lata, później wychodzi włosie" - mówi.

Niedaleko od obozu jest cmentarzysko wielorybów. W długim rzędzie ułożone są czaszki wszystkich upolowanych tu wielorybów, od najstarszego z 1973r. chronologicznie do teraz. Mierzą po kilka metrów długości, łącznie jest ich blisko 40. Są ułożone równo na długiej linii, dobrze zachowane, jakby były pomnikami dawnych wydarzeń. Robią niesamowite wrażenie.

Obok jest wielki kopiec z pozostałych kości. Wszystko jest starannie uprzątnięte, jakby dawało wyraz szacunku do upolowanych zwierząt.

Cross Island jest jedyną taką bazą na północy Alaski, położoną daleko od wioski, z której pochodzą wielorybnicy. Ruth, stary kapitan opowiada jak jeszcze nie tak dawno, kiedy nie było GPS-ów, nie mając kompasu, nawigowali korzystając ze słońca, kierunku wiatru, w nocy z gwiazd. Teraz wiele rzeczy się zmienia, w baraku młodszej ekipy jest telewizor, konsola xbox i stos gier. Wszyscy mówią po angielsku, choć dla starszego pokolenia to wyuczony język "Nam w szkole zabraniano mówić eskimoskim językiem" - mówi Abe.

Mimo postępu, nie widziałem najmniejszego sygnału, by ktokolwiek chciał zmienić ten tryb życia. Odniosłem wrażenie, że spotkaliśmy naprawdę szczęśliwych ludzi.

"Nasza tradycja to dzielić się" - mówił Ruth, kiedy już podczas pożegnania wręczał nam kolejne torby jedzenia do zabrania na jacht. Wór pieczywa z domowego wypieku, halibut, pstrąg arktyczny, słodycze, puszki.

"Srogi" Tadeusz z "Nektona" chciał już płynąć, tymczasem kapitan wielorybników nalega by wymienić Anię na paliwo.

Niesamowite spotkanie, co mogę innego powiedzieć. Warto miesiąc płynąć w ciężkich warunkach dla jednego takiego dnia. Coś absolutnie niepowtarzalnego. Prawdziwa esencja odkrywania świata.

Jacek Wacławski, 2006-09-14 (oprac. Gosia Seruga)

Uwaga! Relacja objęta jest prawami autorskimi. Nie można wykorzystywać jej treści bez zgody autora.